Lopende zaken van Helder & Wijzer

Gelukkig zijn er mensen die verstandig nadenken over het nieuwe leren

In mijn vorige post heb ik even geanalyseerd waarop het nieuwe leren stukloopt. Docenten kunnen een beroepspraktijk niet vertalen naar doelgericht en motiverend onderwijs. Ze hebben moeite met het bedenken van opdrachten die tot leren leiden.

Grotere geesten zijn mij voorgegaan in deze gedachte. En dan wil ik vooral Dick de Bie noemen. Hij is inmiddels gepensioneerd als onderwijskundig consultant, maar hij schrijft nog wel. Vanuit de maatschap BDFGroep publiceert hij samen met collega's een gestage stroom boeken over onderwijsvernieuwing. Ik spaar ze allemaal. Ze zijn prijzig, maar erg mooi uitgegeven door Bohn Stafleu Van Loghum. Je kunt ze op de site van BSL vinden onder de rubriek Docentenreeks. En dan moet je de titels hebben met de fraaie omslagen met door Russische abstracte schilderkunst geïnspireerde blokjes erop. Het boek dat in het kader van goede opdrachten het meest relevant is, is Onderwijs als opdracht.
 

Als je niet meteen een boek wil kopen, kun je ook kijken op een site die BSL speciaal voor docenten in mbo en hbo heeft ingericht: BeroepDocent. In de rubriek Artikelen staan wat stukken die uit de boekenserie komen. Ik kan helaas geen deeplinks maken naar relevante pagina's (wat voor CMS gebruiken jullie daar in Houten, grr) dus het is even een kwestie van zelf browsen. Ook een beetje jammer dat BSL weinig heeft gedaan aan de opmaak zodat de stukken niet echt prettig lezen. Aanhalingstekens veranderen in vraagtekens als je word klakkeloos omzet in html. Maar dat mag de pret niet drukken! Ben je met onderwijsvernieuwing bezig, laaf je dan aan de wijsheid van De Bie en de zijnen.

Gelukkig vinden veel docenten hun prachtwerken nog veel te abstract om direct toe te passen in hun dagelijke praktijk. En daar verdien ik mijn geld dan weer mee ;-).

Wat De Bie en de zijnen jammer genoeg helemaal laten liggen is de link naar e-learning. Hoe je goed onderwijs maakt, kunnen ze heel goed uitleggen, maar hoe stop je het in een ELO? Hoe maak je er leerobjecten van? Er zijn natuurlijk ook onderwijskundigen die wel heel erg op de e-learning zitten, maar die lijken dan weer geen idee te hebben van de dagelijkse onderwijspraktijk. Doordat zij dit laten liggen, heb ik weer een ambitie. Hierover later meer.

Over het nieuwe leren heb ik ook een mening!

Studenten en docenten in mbo en hbo klagen steen en been over het nieuwe leren. Studenten vinden dat ze te weinig les hebben en docenten weten niet meer hoe ze goed onderwijs moeten geven. Ineens worden studenten geacht zelfstandig aan taken te kunnen werken. Dat kunnen ze (nog) niet of ze denken dat ze het niet kunnen. Docenten willen het liefste gewoon lesgeven. Vertellen over de theorie die studenten volgens hen moeten kennen. Iedereen is de weg kwijt.

Anders denken gaat heel moeilijk

Docenten en studenten (natuurlijk zijn er uitzonderingen) willen dus het liefste dat alles hetzelfde blijft. Dat is normaal. De meeste mensen houden niet van verandering. Er wordt nu iets van docenten gevraagd dat zij nog niet eerder hebben gedaan. Kunnen ze dat nieuwe lesgeven wel? Waarom kan je als docent niet gewoon een verhaal blijven vertellen, een toets geven en nakijken en dat is het dan? Was het dan niet goed wat je al die jaren hebt gedaan? Onzekerheid en frustratie alom. De schoolorganisatie doet naar mijn idee te weinig om het nieuwe leren goed in te voeren. Docenten hebben veel tijd en begeleiding nodig om het nieuwe onderwijs te ontwikkelen en organiseren.

Waarom gaat het nu zo mis? Ik heb er natuurlijk helemaal geen verantwoord wetenschappelijk onderzoek naar gedaan, maar ik werk wel eens in een adviserende rol bij mbo's. Ook maak en geef ik zelf onderwijs in mijn eigen vakgebied. Onderwijs is alleen goed als de driehoek docent - lesmateriaal - student helemaal stevig is. Helaas is meestal één been uit de driehoek lam, en in het ergste geval alledrie de benen.

Verbinding tussen student en lesmateriaal

Het nieuwe leren vergt lesmateriaal dat zelfstandig leren goed mogelijk maakt. Studenten moeten uit de instructie halen wát ze moeten doen en waarom dat relevant is voor het beroep dat ze willen gaan uitoefenen. Het moet motiverend zijn en het moet dus een taak zijn die ze later ook tegen kunnen komen. Een filiaalmanager in de detailhandel in opleiding staat helemaal niet te springen om de marketingtheorie van Kotler te leren verklaren. Ze wil weten waarom de chocola vlak voor de kassa in de winkel beter verkoopt dan bij de ingang. Een opdracht bedenken die het leren in die richting stuurt vergt van een docent:

• inzicht in de actuele beroepspraktijk om een goede casus te bedenken en te kunnen beschrijven wát een goede assistente moet kunnen
• kunnen formuleren wat je nu precies wilt dat de studenten bij jou gaan aanleveren
• kunnen bepalen welke hulpmiddelen en sturing je moet geven zodat het niet te moeilijk is maar ook niet te makkelijk.

Als je docenten vraagt om nieuw onderwijs te ontwikkelen denken ze zelden vanuit beroepstaken of opdrachten. Een opdracht is 'ontwerp een site', 'ontwikkel een voorlichtingsprotocol', 'bereken het draagvermogen van deze lift' of 'maak een taalles voor kinderen van 4'. Ze roepen dat studenten wel iets van taalontwikkeling bij kinderen moeten weten of theorie over voorlichting moeten kennen, maar waarom hebben ze dat dan nodig? Docenten herhalen de manier waarop ze zelf geleerd hebben.

Verbinding tussen student en docent

Als er dan uiteindelijk lesmateriaal is ontwikkeld dat gestuurd wordt door authentieke taken uit de praktijk en de opdrachten zijn goed beschreven, komt het aan op de begeleiding en beoordeling. Als studenten toch nog, ondanks de mooie studiehandleidingen, onzeker zijn over wat er moet gebeuren, moet een docent hen niet te lang laten zwemmen. Een docent heeft een modelfunctie. Hij kan bij een andere casus laten zien wat een goede aanpak is. Hij mag best een ouderwets lesje geven, als het maar past als ondergrondje bij de taak waaraan studenten werken. De gouden tip moet hoe dan ook komen zodat ze verder kunnen werken, echter zonder de uitkomst voor te kauwen. Dat vereist dat de docent:

• fysiek beschikbaar is of heel snel via de mail een goed antwoord kan geven
• tijd heeft om zich in de vraag te verdiepen
• aanvoelt wat een student nodig heeft
• niet bang is om zijn oordeel al weg te geven

Begeleiden is vertellen wat al goed is en wat nog beter kan. En studenten bevragen en met elkaar in gesprek brengen. Hoe zou het kunnen? Waar lijkt dit op? Heb je dit al meer gedaan? Heb je hier al eens over gelezen? Etcetera.

Doe ik het nu goed?
In de Volkskrant las ik vanmorgen een verhaal over het JOB, een belangenclub van leerlingen in het mbo. Zijn trekken langs de scholen om studenten te vragen of ze tevreden zijn over het nieuwe leren. Eén student zei: "Ik wil gewoon weten of ik het goed doe!" Lijkt me logisch. Als student wil je feedback hebben. En niet alleen een cijfer, want een cijfer zegt niets. Wat heb je dan goed gedaan als je een 8 hebt? Het beoordelen moet onderbouwd worden vanuit de praktijk. Je product werkt wel, niet, of een beetje en wel hierom! Dat vergt weer van de docent inzicht in de praktijk. Hij moet immers criteria kunnen formuleren waarop hij een product beoordeelt en zelf moet hij een modeluitwerking kunnen maken.

Jammer genoeg staan docenten soms zover van de praktijk af dat ze eigenlijk geen idee hebben wat goed is, laat staan dat ze het aan een student kunnen uitleggen. Goed beoordelen, tijdens een cursus als studenten op weg zijn naar het eindproduct, en aan het eind als de geslaagd/gezakt-beslisisng genomen moet worden vergt dus prakijkkennis, feedbackvaardigheid en tijd. Allemaal zaken die vaak ontbreken in het onderwijs. En daarvan moeten de mensen die het onderwijs organiseren de schuld krijgen. Weg met directies die docenten en studenten als lammen en blinden door de school laten lopen!

Acquisitie en denkstijlen

Afgelopen donderdag gaven Erno Hannink en ik een korte workshop over acquisitie en denkstijlen bij het netwerk Vrouw in Bedrijf in Haarlem en omstreken. Het onderwerp acquisitie wordt altijd gevreten door freelancers. Waarom krijg je de ene opdracht wel en de andere niet? Waarom klikt het niet tussen de potentiële opdrachtgever en jou?

Erno is marketing & sales consultant. Voordat hij voor zichzelf begon deed hij dit bij Comfoor, een bedrijf in gehoorbescherming op maat. Hij heeft daar een theorie toegepast over het aansluiten op denkstijlen. Die staat beschreven in het prettig toegankelijke boek The whole brain business book. Unlocking the power of whole brain thinking in organizations and individuals, van Ned Herrmann.

Het idee is dat ieder een voorkeursdenkstijl heeft, Logicus, Organisator, Communiceerder of Ziener. Als je effectief met iemand wilt communiceren, helpt het als je weet waar zijn voorkeur ligt, want dan kun je de boodschap zo verpakken dat hij hem makkelijker kan 'openen'. Bij Comfoor werkte het. Naar potentiële klanten werd dezelfde mailing in vier vormen verstuurd, steeds met een paar dagen ertussen. De respons op nabellen was 17%, heel veel hoger dan normaal.

Bij Vrouw in Bedrijf lieten we de dames een rollenspel doen, nadat ze een presentatie hadden gekregen over de theorie. Ze moesten in tweetallen een acquisitiegesprek voeren. De ene dame speelde de freelancer die graag trainingen over beoordelingsgepsrekken wilde komen geven. De ander was de directeur die de training moest inkopen. Na afloop moesten ze elkaar indelen op de stijlen. Voor welke argumenten en welk gedrag bleek de directeur gevoelig? Voor de helderheid van de argumenten en de cijfermatige onderbouwing (Logicus), voor de ordelijke presentatie en de getailleerdheid van het trainingsprogramma (Organiseerder), voor de prettige stem en de aandacht voor de belangen van de medewerkers (Communiceerder) of voor de visie op trainen en de gevolgen op de lange termijn van het trainingsaanbod (Ziener)? En met welk perspectief kwam de freelancer?

De dames waren behoorlijk homogeen. Het merendeel deelde zichzelf in op Organiseerder en Communicator. Dat zie je ook terug in de beroepen van de aanwezigen, haptonoom, uitvaartondernemer, trainer, professional organizer... Deze denkstijlen zijn bij vrouwen statistisch ook zwaarder vertegenwoordigd. Ik ben zelf trouwens overwegend een Ziener maar heb Organiseerder en Communicator als tweede en derde.

In de tweede ronde moesten de freelancers de directeur gaan aanspreken op haar denkstijl en dat zou dus wat aanpassing van het gedrag moeten betekenen, had ik bedacht. Maar, ik had er helemaal niet van tevoren bij stil gestaan dat de kans groot zou zijn dat de denkstijlen zozeer hetzelfde waren. "Wat valt er nu eigenlijk te oefenen?", vroegen de dames. Een aantal duo's gaf ik de opdracht dan maar een andere rol te spelen: laat de directeur maar eens doen of zij een Logicus of Ziener is en pas je gedrag daarop aan. Je wilt immers ook wel eens iets aan een man verkopen en dan kan het van pas komen om wat andersoortige argumenten te kunnen geven.

Het leuke van trainingen geven is dat er altijd wel vanzelf iets heel erg leerzaams gebeurt als je bereidwillige cursisten hebt, het kader goed neerzet en een veilige oefensituatie hebt. En je moet het natuurlijk opmerken. Twee dames waren duidelijker meer opgewonden dan de andere duo's. "Moet je horen", zei de directeur, "Ik was helemaal in mijn Communiceerder-denkstijl. Ik liep over van gevoel voor mijn medewerkers. Ik bleef helemaal hangen in hoe ingewikkeld ik het wel niet vond om die beoordelingsgesprekken te organiseren en dat ik er zo tegenop zag dat ik straks mensen moet ontslaan en die trainer blijft maar met mij meevoelen en zeggen dat het allemaal zo naar is. Daar werd ik ineens helemaal kriegel van. Ik wil dat ze zegt wat ik moet doen en dat ik moet ophouden met zeuren en ik wil dat ze met mij harde doelstellingen gaat formuleren en een planning gaat maken. Ik ga haar helemaal niet vragen voor de opdracht!"

Dat was de les van de avond: aansluiten op de denkstijl van de klant is goed om het eerste contact te leggen en een bondje te sluiten maar daarna moet je gewoon de denkstijl laten zien die bij de opdracht past.

Wil je er meer over weten, kijk dan hier voor de presentatie en voor een checklist en oefeningen over denkstijlen.

Vereniging Educatieve Auteurs opgericht!

Vandaag was ik getuige van een heuglijk feit. Vandaag is namelijk eindelijk de Vereniging (van) Educatieve Auteurs formeel opgericht. De voorbereidingen hebben anderhalf jaar in beslag genomen. Dat blijkt zo te gaan als je een club mensen wilt verenigen. Je moet bedenken wat je doelstellingen zijn, wat eigenlijk educatieve auteurs zijn (wie mag erbij?) en welke activiteiten je op korte en lange termijn gaat ondernemen. Daar is veel geduld en heel veel zitvlees voor nodig.

Maar vandaag is het bestuur benoemd en de statuten zijn goedgekeurd. Uiteraard wel met enige buitengewoon relevante wijzigingsvoorstellen. Als voorzitter van de vergadering had ik de schone taak het tempo erin te houden en toch iedereen te "horen". Er zaten een paar Neerlandici in de zaal en dat zijn mensen met oog voor het talige detail. "Kan het woordje 'van' niet weg uit de naam van de vereniging? En 'educatieve auteurs' is dat niet een anglicisme?", "Ik ga emigreren en hier staat dat de auteur in Nederland moet wonen. Ik publiceer overigens ook in het Gronings en hier staan alleen Nederlands en Fries genoemd. Wordt Gronings uitgesloten?" Ik riposteerde schalks dat we het zeker niet konden oplossen door "en alle dialecten van het Nederlands" in de statuten op te nemen. Een exposé over het Neder-Saksisch volgde.

Hoe dan ook, na twintig minuten waren we door de statuten heen zodat deze bij de notaris gedeponeerd kunnen worden. Daarna vertelde onze "huisadvocaat" Jan-Kees Govers wat elke auteur van zijn auteursrecht zou moeten weten. Bijvoorbeeld dat het absoluut de moeite loont om zogenaamde intentieverklaringen, voorovereenkomsten en contracten kritisch te lezen en je te verzetten tegen bepalingen die je niet zinnen.

Hij waarschuwde ons met klem tegen vooral de voorovereenkomsten en intentieverklaringen. Dat zijn briefjes of andere documenten waarin de uitgever in een paar regels  de auteur bijvoorbeeld vraagt al zijn rechten maar vast over te dragen voor alle mogelijke publicatievormen, ook die nog uitgevonden moeten worden, nog voor de auteur een letter op het scherm heeft. De uitgever verklaart in zo'n briefje van plan te zijn het manuscript uiteindelijk uit te geven, en pas dan de auteur een contract ter tekening aan te bieden. Maar even zo goed kan de hele handel de prullenbak in als er iets verandert op de markt of in het beleid van de uitgeverij. De uitgeverij kan bijvoorbeeld zomaar gekocht zijn door een eigenaar die andere plannen blijkt te hebben. (Als auteur zou ik de vinger aan de pols houden als mijn uitgever in de etalge staat.) Je hebt dan inmiddels al afstand gedaan van je auteursrecht dus je eigen werk aanbieden aan een concurrent kun je ook op je buik schrijven. Dus tied verknooid! Dit soort tragische gevallen hebben zich inmiddels al bij de VvEA gemeld. Erg hè.

Het kan nog erger. UItgevers blijken auteurs ook te vragen iets te tekenen waarin ze afstand doen van het recht zich te verzetten tegen bewerking. Dit gaat om het verveelvoudigingsrecht en het persoonlijkheidsrecht; beide onderdeel van het auteursrecht. Dit persoonlijkheidsrecht om de kwaliteit van je werk te beschermen kan nooit aan de uitgeverij overgedragen worden maar er kan wel afstand van gedaan worden. Doe dit nooit!

Wat blijkt: een uitgever kan de eerste editie van een methode laten maken door zeer ervaren (en mondige en dus dure) auteurs. Binnen twee jaar moet er een en ander bijgewerkt worden. De auteurs van het eerste uur worden buiten spel gezet en het onderhoud van de methode wordt overgenomen door onervaren goedkope krachten. De bedenkers kunnen vervolgens fluiten naar hun inkomsten. Ik kan me nauwelijks voorstellen dat dit daadwerkelijk gebeurt, maar Jan-Kees heeft zo'n case in behandeling.

Het is dus maar goed dat die Vereniging er nu is, want dan kunnen mensen die met dit soort zaken worden geconfronteerd ergens terecht voor goede raad die niet duur is.

Nu is de grap dat ik zelf jarenlang uitgever ben geweest en ook auteurs niet altijd het bovenste uit de kan heb gegeven. Maar ik was toen nog jong en onwetend en onder invloed van mijn heer en gebieder Dick Coutinho die ten stelligste volhield dat het overal zo ging en dat men overal evenveel betaalde.

Vind ik uitgevers nu jakhalzen waar met grote achterdocht mee samengewerkt moet worden?

Natuurlijk niet! Eens een uitgever, altijd een uitgever. Het afgelopen jaar heb ik tijdens de vergaderingen regelmatig last gehad van identiteitscrisesjes. Vandaag nog versprak ik me. Ik zei "Vereniging van Educatieve Uitgevers" terwijl ik "Auteurs" had moeten zeggen. Schaam! Daarom heb ik ook voorlopig geen zitting genomen in het bestuur. Uitgevers zijn over het algemeen van goede wil, hebben liefde voor hun vak en respect voor de auteur. En als dat niet zo is, dan ram ik het er wel in bij de Trainingen Auteursmanagement die ik voor VOB/Boekacademie geef.

Veel uitgevers en projectleiders staan onder druk van hun meerderen om auteurs af te knijpen in contractuele en/of financiële zin of in aandacht. Alles tevoren afdekken wat er in de komende jaren maar mis zou kunnen gaan in overeenkomstjes die tijdens de borrel over tafel geschoven worden, kost minder tijd en vergt bij de uitgever minder auteursrechtelijke kennis dan in alle rust een licentieovereenkomst op maat uitonderhandelen die ieders belangen dient. (Eén van de eerste dingen die ik van mijn mentor moest leren was auteurs onder tafel drinken zodat ik "alles gedaan zou krijgen".)

De GEU (Groep Educatieve Uitgevers) en de VvEA zijn gestart met gesprekken over een modelcontract voor de educatieve sector. Dat zal een lange weg worden, bovendien met de NMA in de nek, maar die wel noodzakelijk is. Het modelcontract heeft in de literaire wereld voor veel rust en een evenwichtiger werkverhouding gezorgd. Ik heb goede hoop dat de GEU dit ook als haar belang ziet.

Overigens ben ik benaderd door een grote uitgever om mee te werken aan een methode als auteur. Ik hoop dat hij nog even enthousiast is over mijn deelname als hij dit verhaal leest ;-).

"Ja" zeggen en NEE doen

"Ze doen niet wat ik vraag!", is een veel gehoorde klacht in de trainingen Auteursmanagement die ik voor VOB/Boekacademie geef. Begrijpelijk, want het overkomt mij ook nog geregeld dat ik toch zeker weet dat ik iets heel duidelijk heb gevraagd en dat ik de ander ook "Ja" heb horen zeggen en dat er dan toch niets gebeurt. Hoe kan dat nou en wat doe je eraan?

Met auteurs heb je als uitgever vaak een diffuse relatie. Bij een grote educatieve uitgeverij noemen ze dat "gedeeld ondernemerschap". Dat suggereert een gelijkwaardigheid die in de praktijk ver te zoeken is. Veel uitgevers en projectleiders zien hun auteurs niet als partners die over elke beslissing mogen meepraten, maar vaker als uitvoerders van een tevoren bedacht concept. In de juridische uitgeverij is de relatie vaak evenwichtiger, is mijn indruk. Al schiet de werkverhouding daar soms weer door. De externe hoofdredacteur van een goedlopend tijdschrift gaat dan een interne redacteur aansturen als ware het zijn assistente.

De Sociocratische Kringorganisatie Methode is op mijn pad gekomen. De hele fijne kneepjes weet ik er nog niet van, maar die ga ik binnenkort leren op een cursus van het Sociocratisch Centrum. Ik verwacht daar heel veel van en ik wil ze ook geleidelijk gaan toepassen in de besluitvorming in mijn eigen projecten. Dat wil zeggen, als ik geen directe opdrachtgever-opdrachtnemer-relatie met iemand heb, want in dat geval mag ik mijn wil natuurlijk gewoon doordrijven.

De basics zijn als volgt:

1. Het consentbeginsel: elke projectdeelnemer (auteur, redacteur, etcetera) moet zijn consent geven aan een besluit. Dat is de welgemeende uitspraak dat hij geen overwegend en beargumenteerd bezwaar heeft. "Nou oké, dan doen we het zo", is geen consent. Ook "Iedereen wil het zo, behalve jij, dus meeste stemmen gelden", is ook geen consent. Deze auteur gaat zijn kopij niet op tijd leveren.
2. De kringorganisatie: de deelnemers aan een project vormen samen een kring waarin het beleid gezamenlijk gemaakt wordt. De kring voert drie taken uit: leiden, uitvoeren en meten. In het echie is het vaak zo dat een uitgever met een stel deskundigen een uitgeefconcept bedenkt dat vervolgens door een clubje auteurs moet worden uitgevoerd. Al schrijvende merken zij dat het concept een beetje wringt. "Kan het niet anders?", vragen ze de uitgever. De uitgever staat vaak niet open voor het voortschrijdend inzicht en doet niets met de meetfunctie van de uitvoerders. Gevolg: betrokkenheid weg.
3. Dubbele koppeling: elke kring moet in de hogere laag vertegenwoordigd zijn door twee personen. Dat betekent dat de projectleider een auteur meeneemt naar de vergadering met de uitgeefdirecteur. Zo waarborg je dat informatie uit de kring goed doorstroomt naar de hogere besluitvormingskring.
4. Verkiezen van personen op basis van consent: voor elke taak wordt open en bloot binnen het team gezocht naar de persoon die deze taak het beste kan uitvoeren. Ieders mogelijkheden en belangen moeten daarbij op tafel komen.

Ik vroeg Pieter van der Meché, docent bij het Sociocratisch Centrum Nederland, naar de mogelijkheden van de Sociocratische Methode in de uitgeverij.

I: Een uitgeefproject is een samenwerking tussen mensen uit verschillende disciplines die binnen en buiten de uitgeverij werken en die hun prioriteiten in geld, tijd en kwaliteit vaak anders leggen vanuit hun professionele belang. Zo’n project duurt een aantal maanden tot een paar jaar. Zou je in deze context sociocratie willen toepassen?

P: Ja, het gaat om projectleden uit verschillende disciplines en verschillende organisaties die werken naar een gemeenschappelijke doelstelling. De SKM kan je dan goed gebruiken om tot afspraken te komen die recht doen aan de professionele deskundigheid van elke betrokkene zodat eenieder zo goed mogelijk kan bijdragen aan het realiseren van de gemeenschappelijke doelstelling. Sociocratisch werken helpt betere besluiten te nemen die kunnen rekenen op draagvlak bij diegenen die ze uitvoeren.

I: Welke problemen los je daarmee op?

P: Het gevecht om de macht en alle symptomen die daaruit voortkomen zoals het zagen aan elkaars stoelpoten, passiviteit, "ja" zeggen en nee doen, een onveilige werksfeer, diegenen met het hoogste woord domineren, het traineren van besluitvorming of de uitvoering daarvan, slepende conflicten. Deze negatieve processen kosten tijd en geld en kunnen bovendien de voortgang van een project in gevaar brengen. Sociocratisch werken kan je dit besparen.

I: Hoe kun je de methode het beste leren?

P: Net als autorijden. De theorie goed kennen en oefenen, oefenen, oefenen. Een eerste stap kan een kennismaking tijdens een consentspelbijeenkomst zijn. Daar krijg je de basisbeginselen van sociocratisch werken uitgelegd en oefen je er ook wat mee. Deze bijeenkomsten zijn laagdrempelig en worden standaard in Amsterdam en Rotterdam georganiseerd. Op verzoek gebeurt het waar men waar wilt.

Zo'n consentspel heb ik al gedaan en dat was best verfrissend. Maar ik heb nog heel veel oefening nodig, vooral in GEDULD.

Rijpe en groene InCTzichten

Afgelopen woensdag was ik op InCTspiratie, het leukste seminar in het uitgeefvak. In mijn vorige post beschreef ik dat ik daar kwam met een missie: informatie verzamelen die ik kan gebruiken om het business model voor mijn e-learningroject rond te breien. Ik neem aan dat iedereen die er was zijn eigen projecten heeft afgezet tegen de ideeën van de sprekers, dus lees verder als je je conclusies met die van mij wil vergelijken.

Tussen de sprekers door waren er sessies met een vaste groep waarin je kon brainstormen over opdrachten van de sprekers. Goed concept van de makers van InCT. Fijn bankstel ook.

Taeke Kuyvenhoven wil een missie zien
Taeke vindt het belangrijk dat ik een missie heb en doelstellingen. De eerste die me te binnen schiet is dat ik volgend jaar de helft van mijn inkomen uit mijn project wil halen. Ik schrik van mijn commerciële en egocentrische doelstelling! Natuurlijk wil ik ook graag dat de mensen die in mijn ELO aan de slag gaan hun persoonlijke vragen beter kunnen oplossen en daardoor gelukkiger worden, maar dat zal wel niet SMART genoeg zijn. Ik wil ook dat ik volgend jaar om deze tijd vijfhonderd betalende deelnemers heb. Dat is heel bescheiden, maar dan ben ik nog maar net uit de testfase, dus wel een realistische doelstelling. Over drie jaar wil ik de hele boel verkopen. Wie is niet aan het dromen geslagen door de YouTube-miljoenen?

"Ondernemer is bepalend voor succes"
Met de organisatie en de persoon van de ondernemer staat of valt de innovatie binnen een bedrijf. Lijkt me logisch. De ondernemer bedenkt het plan en moet zorgen dat het goed wordt uitgevoerd. Hoe zit dat bij mij? Ik heb geen werknemers, alleen partners met wie ik samen een goede organisatie moet bouwen. Wie ga ik vertrouwen? Wie kan het beste bepaalde taken uitvoeren? Met wie ga ik de poet verdelen en hoe? Ik weet van mezelf heel goed dat ik cijferblind ben en dat mijn aandacht niet primair bij de verkoop ligt (goede producten verkopen zichzelf, heb ik altijd gedacht, maar het schijnt toch iets ingewikkelder te liggen). Ook bij de techniek ligt mijn hart niet (willen is kunnen denk ik altijd, maar ook dat schijnt ingewikkelder te liggen). Voor die taken gaan mijn partners dus zorgen. Zelf werk ik het concept goed uit, vergaar ik de beste content en houd ik de boel bij elkaar.

Creatieve destructie
Dit begrip vond ik mooi gevonden. Je moet jezelf door je voet schieten anders schiet een ander je voor je kop, was een leerzame uitspraak van Taeke. De uitgevers die volgens mij allang mijn plan bedacht hadden moeten hebben, gaan dat nooit doen, want in je voet schieten doet pijn. Vind ik wel een prettig idee.

Wouter Rutten waarschuwt voor auteursrechtinflatie
Moet ik iets met beveiliging? Is het erg als bezoekers mijn spullen downloaden en elkaar doormailen terwijl ik zelf de rechten heb op mijn bronnen? Niet dus, want mijn spullen hebben pas echt waarde als mensen begeleiding krijgen bij het werken met de bronnen en er onderling contact over hebben. Het is alleen maar goed als mensen bestanden jatten en doormailen, want dat is gratis reclame. Lezers komen dan vanzelf een abonnement kopen om begeleiding te krijgen.

Sellaband inspireert
Veel van het succes van mijn ELO hangt af van een grote variatie aan bronnen. Er moet voor elk wat wils zijn. Hoe krijg je dat snel bij elkaar? Je moet ervoor zorgen dat je deelnemers zelf meewerken aan groei. Bij Sellaband investeren fans allemaal een klein bedrag in de opnamekosten van muziek van hun favoriete band. Zo stimuleren ze dat er meer komt van wat ze graag willen horen. Die boodschap zal ik in elk geval aan mijn deelnemers moeten meegeven: van je abonnementsgeld maken we meer goede spullen. Misschien kunnen we dat zelfs op de factuur zetten: "Jij hebt fimpje XYX mogelijk gemaakt!" De consumer wordt prosumer.

Toch had ik veel medelijden met Wouter. Ik zou niet graag in de muziekbizz zitten. Wouter, ik luister nu gratis naar Pandora.com maar ik koop best wel eens een cd hoor en ik heb pas nog twee dvd-series van Six feet under gekocht.

Jeroen Mann van AD Nieuwsmedia laat lezers zijn sites volschrijven
Het AD heeft zijn betaalde correspondenten de deur uit gedaan, zo lijkt het, en laat nu de man in de straat verslag doen van het nieuws in zijn buurt, die ook in Tokyo of Buenos Aires kan liggen. User generated content als besparing of verrijking?

Ik heb daar in mijn werk als hoofdredacteur van Carrieretijger.nl  ervaring mee en ik weet nu dat het met betaalde tekstschrijvers een stuk makkelijker werkt. We hebben de winnaars van een actie een paar maanden in een forum laten schrijven in de verwachting dat dat voor andere lezers interessante verhalen zou opleveren. Ten dele kwam die verwachting uit. Eén van de drie deelnemers bleek grote moeite te hebben met het Nederlands in schriftelijke vorm, alles redigeren dus. En nummer twee schreef ellenlange lappen met onbegrijpelijke metaforen en associaties waar niet tegenop te redigeren was.

Mijn ELO wil ik laten groeien met bijdragen van deelnemers. Hun ervaringen kunnen bijzonder leerzaam zijn voor medestudenten, maar ik moet wel een manier vinden waardoor ze meteen leveren in een vorm die ik ook kan gebruiken. Kun je wel regels opleggen aan die users? Kun je een gegeven paard in de bek kijken?

Ed Achterberg werkt voor een doelgroep die wil betalen
Gelukkig, er bestaan ook modellen waarin de afnemer gewoon voor de content betaalt. Dat werkt in Eds geval voor de telecom en er zullen wel meer branches zijn waarin commercieel succes afhankelijk is van goede informatie. Ik ga dus ook gewoon abonnementen verkopen want mijn ELO biedt mijn deelnemers een nieuw leven! Bij die geruststellende gedachte was het goed wegdromen.

Eric Ariëns gaat me leren inparkeren
Eric, van de mannenbladen van Sanoma, gaf aan de hand van Autoweek  een handig modelletje voor de functies die je met een online publiekstitel kunt vervullen. Later voegde hij daar e-learning nog aan toe. Hij voorziet een grote toekomst voor sites die mensen ook iets laten leren. Ik zou bijvoorbeeld graag beter willen kunnen parkeren. Ik wil wel vijf euro betalen voor een goede simulatie, zodat ik niet meer zo zit te zweten als ik mijn GreenWheels naast de gracht moet zetten.

Met dat model kan ik wel wat  Al zal de nadruk liggen op e-learning op mijn site. Die andere functies moet ik niet verwaarlozen. Ik moet mijn deelnemers ook entertainen.

En waar verdient Eric nu geld mee? Hij verzamelt gegevens over de behoefte van zijn bezoekers en verkoopt die gegevens door (permissive marketing; de bezoeker mag een vinkje zetten als hij niet wil). Daar schrok ik niet van, want de beste tip van de dag had ik tijdens de lunch al van dagvoorzitter Ton van Poelgeest gekregen: "Je verkoopt de gegevens over je deelnemers gewoon aan .... Daar is iedereen bij gebaat".  Ha!  Mijn business model is rond. Bedankt mannen.

InCTspirerend?

Gisteren was ik op InCTspiratie. Het vakblad InCT organiseert dit twee keer per jaar voor iedereen die iets met innovatie en ict doet in de uitgeverij. Landgoed De Horst zou dus helemaal vol moeten zitten met honderden uitgevers, redacteuren en marketeers, want iedereen die professioneel bezig is met uitgeven zou ict innovatief moeten inzetten. Gelukkig waren er "maar" een stuk of zeventig mensen, waardoor het heel overzichtelijk en gezellig was. De aanwezigen wilden inspiratie opdoen voor crossmediale verdienmodellen. Het was voor mij een InCTspirerende dag.

Ik wil een business model!
Ik ging erheen met een missie. Sinds de zomer werk ik met een klein team van ondernemers aan een geniaal plan voor een online leeromgeving over onderwerp X. Het wordt een combinatie van taken uitvoeren, portfolio opbouwen, samenwerken in een leergroep en individuele begeleiding; de standaardingrediënten voor een e-learning product. Onze doelstelling is om er over een jaar geld mee te verdienen. Het is heel veel werk om te maken. Ik heb er tot nu toe al zeker honderdvijftig uur in zitten en ik heb alleen nog maar een businessplan, met een aantal gaten erin. Onder andere dat verdienmodel, daar zijn we nog niet uit.

Wie mijn klanten zijn weet ik al en ik denk dat het er heel veel zijn. Iedereen die van het plan hoort, bevestigt mij in dat vermoeden. Maar hoeveel gaan zij bereid zijn mij te betalen? En waarvoor betalen ze precies?

Vroeger, toen ik nog uitgever was van studieboeken, was het zo makkelijk. De student kocht een boek dat voorgeschreven was door zijn docent. Ik kende een aantal docenten persoonlijk. Ik kon behoorlijk goed voorspellen hoeveel boeken we per jaar zouden verkopen. Ik wist hoeveel het maken van een boek kostte. Ik kon de auteur vertellen wat hij er zo'n beetje aan ging verdienen en wat wij als uitgeverij eraan over zouden houden. Maar zo'n ambitieuze leeromgeving heb ik nog nooit gemaakt.

Cijfers, pfffft
Hoeveel tijd en dus geld het ons gaat kosten om alle inhoud te maken, weet ik nog niet. Aan het systeem ga ik geen geld uitgeven, want ik kies natuurlijk voor open source. Hoeveel mensen ik naar binnen kan lokken weet ik ook niet. Gelukkig kom ik altijd mensen tegen die mij slimme dingen vertellen, bijvoorbeeld een marketing manager van een educatieve uitgeverij uit het midden des lands, dus heb ik daar nu een globaal idee van. Het oudere zusje van mijn plan trekt maandelijks 180.000 bezoekers die een vraag hebben die ik in mijn leeromgeving ook ga beantwoorden, maar dan beter natuurlijk. Die site biedt echter alleen maar gratis toegankelijke informatie, geen interactie, laat staan feedback. Als één procent van deze bezoekers dieper wil gaan, echt wil gaan leren en daarvoor wil betalen, heb ik 1800 nieuwe deelnemers per maand. Als ik zo'n volume aan wil kunnen, moet ik als de donder begeleiders gaan werven en grotere serverruimte huren!

Mijn vragen voor InCTspiratie: wat betaalt de klant en wat betaal ik zelf?
Welke deal gaan we met de klanten sluiten? Je moet betalen voor:

• elke leertaak die je doet
• elk cluster van taken dat je afrondt (en wij bepalen wanneer dat is ;-))
• de huur van je portfolio
• een week, maand, kwartaal actief zijn in de ELO (maar dan niet die dure testen doen en geen persoonlijke begeleiding of een limiet aan begeleidingsuren)
• een kwartaal alles doen wat we in de ELO bieden, dus ook die dure interactieve tests en een oneindig aantal uren begeleiding
• de persoonlijke begeleiding; verder mag je alles gratis gebruiken

We kunnen ook nog doen dat de klant niets hoeft te betalen maar dat hij wel veel advertenties moet bekijken.

Dan zit ik nog met een andere vraag, namelijk make or buy? Een aantal uitgevers is op mijn terrein actief. Stukjes uit hun boeken zou ik best kunnen gebruiken om mijn ELO mee te vullen. Ga ik proberen van die uitgevers de rechten te kopen op goede teksten en leertaken waarna ik ze ga digitaliseren en inmetselen in mijn leertraject? Maar wat zouden ze dan willen hebben voor die rechten? Hoe veel vind ik die rechten eigenlijk waard? En hoe ga ik dat afrekenen? Ik heb geen geld, dus wil ik wel graag achteraf afrekenen, nadat mijn klanten de spullen van die uitgevers gebruikt hebben. Dan moet ik gaan bijhouden hoe vaak object X van uitgever Y is gebruikt. Zulke digital rights management systemen zijn er natuurlijk, maar die zijn waarschijnlijk duurder dan de uren van goede ontwikkelaars die voor mij precies kunnen schrijven wat we nodig hebben.

Hadden de sprekers mijn antwoorden?
De organisatie van InCTspiratie (David Huijzer en Ferdinand Sennema) hadden een mooie line up van ervaringsdeskundigen:

1. Taeke Kuyvenhoven - Liones Publishing Services (uitgever van www.feitenencijfers.nl en interim-uitgever van NU.nl)
2. Wouter Rutten - woordvoerder van de NVPI, branchevereniging van de entertainmentindustrie)
3. Jeroen Mann - manager multimedia bij AD Nieuwsmedia
4. Ed Achterberg - Telecompaper
5. Eric Ariëns - uitgever Sanoma Men's Magazines

Bij elke presentatie heb ik wel een paar inzichten gekregen, al associërend. Wie met mij wil mee leren, leze mijn volgende artikel.

Wat zijn freelancers toch populair!

De laatste weken valt het me op dat bureau's die geregeld freelancers inschakelen, ineens beleid op hun freelancersnetwerk aan het maken zijn. De banden worden aangehaald, leuke uitjes georganiseerd en zelfs kwamen twee vertegenwoordigers van een dienstverlener in de uitgeverij naar Lancelots Academy om eens te bestuderen wat dat nou voor mensen zijn, freelancers.

Verklaring is natuurlijk dat de economie aantrekt. Er moet veel meer geadviseerd, begeleid, getraind, geschreven, gecommuniceerd en onderzocht worden. Het is te tricky om meteen maar bosjes nieuwe mensen aan te nemen. Met freelancers werken is veilig. Je kunt meer klanten bedienen zonder de vaste kosten structureel te laten stijgen.

Freelancers zijn leuk

Maar er zijn natuurlijk meer redenen om mensen los in te huren. (Ik ben zelf ook al jaren zo'n huurling, dus ik ben natuurlijk niet objectief.) Een freelancer kent vele extra's in vergelijking tot een vaste kracht:

• Leergierig: ze ontwikkelen zich graag. Ze lezen eens een boek, surfen over het web, lezen blogs van collega's, en praten graag en veel over hun werk.
• Wisselende contacten: ze komen ook bij anderen over de vloer. Een goede freelancer zal nooit uit de school klappen over een andere opdrachtgever, maar onbewust gebruikt hij wel kennis die hij elders heeft opgedaan.
• Communicatief: ze moeten zichzelf steeds weer verkopen en zich ook steeds weer inwerken in een nieuwe opdracht. Dat lukt alleen als ze goed kunnen luisteren. (Natuurlijk zijn er ook freelancers die van nature juist vrij moeilijk in de omgang zijn, het daarom in het harde bedrijfsleven niet redden en "dan maar voor zichzelf beginnen".)
• Flexibel: steeds weer starten met nieuwe projecten maakt freelancers geroutineerd in het verkennen van de informatie, belangen en randvoorwaarden van een taak. Freelancers hebben aan een half woord genoeg. (Hoewel een echt goede freelancer vanaf het begin scherp doorvraagt, om niks te laten liggen.)
• Gedisciplineerd: uitzonderingen daargelaten, houden ze zich goed aan planningen. Alle freelancers die ik ken, werken als dat nodig is. Ook in het weekend en 's avonds. "Ik lever op tijd", is een heel aantrekkelijk USP, dat veel freelancers consequent hanteren.
• Creatief: ze kennen de geschiedenis van een project niet en weten ook niet wat er een jaar geleden al allemaal in het bedrijf geprobeerd is. Delen niet die vage angsten die veel vast personeel in de greep houden, bijvoorbeeld voor de strenge controller die alleen een investering toestaat als hij daar een kostenplaatsnummer voor heeft, of voor de eigenaardigheden van de directeur die alles wat een beetje spiritueel lijkt bij voorbaat afwijst. Dus, komen ze vaak met ideeën die een organisatie zelf nooit zou produceren.
• Genetwerkt (woord geleend van Martijn Aslander): veel freelancers in mijn omgeving hebben zelf een behoorlijk groot netwerk. Juist omdat ze vaak alleen werken, zoeken ze elkaar op.  Om over opdrachtgevers te roddelen ;-), elkaar om raad te vragen en kennis te delen. Zelf ben ik ook gek op ouwehoeren op borrels als Naamlooz in Amsterdam. Daardoor ken ik mensen uit allerlei disciplines en sectoren. Een goede opdrachtgever mag daarvan meeprofiteren, want ik geef graag informatie weg. Speelt er een project dat ik niet helemaal zelf kan, dan ken ik altijd wel iemand die mij kan aanvullen. Dan hoeft de opdrachtgever daar zelf niet naar te zoeken.

Een bedrijf als Pentascope weet dit. Daarom willen ze hun partnernetwerk uitbreiden en een soort netwerkorganisatie worden waarin hun vaste medewerkers zich ook als freelancers/ondernemers gaan gedragen.

Voeding en onderhoud van de freelancer

Ik vind het heel goed dat bedrijven serieus werk maken van het werken met freelancers. Om ten volle van hen te profiteren, moet je de freelancer goed verzorgen. Het is handig als je hen eerst leert kennen, en dan niet alleen even een half uurtje spreken, maar je kunt hen het beste zo snel mogelijk een klus laten doen. Wil je niet het risico nemen hen meteen op een klant af te sturen, geef dan een interne opdracht waarbij ze samen moeten werken met eigen mensen. Net als het beoordelen van software het beste gaat als je er iets mee maakt, leer je een freelancer het beste kennen als je met hem werkt.

Volgende keer meer over het onderhoud van het freelancersnetwerk.

Wat is (g)een uitgeefproject?

Helder & Wijzer verkoopt zichzelf als ontwikkelaar van digitale en instructieve uitgeefprojecten en als begeleider van uitgeefteams. Dat is mijn elevator pitch in de allerkortste vorm. Maar wat zijn uitgeefprojecten?

Na zestien jaar (slik!) werken, realiseer ik me dat alles wat ik doe wel uitgeven lijkt. Misschien vind je het een open deur, maar ik vind het wel een ontdekking. Dat inzicht is gekomen door twee ervaringen.

In een workshop voor een grote uitgeverij van testmaterialen liet ik twee groepen, de product managers en de marketeers, hun ideale werkproces in kaart brengen. De product managers deden het voor een test en de marketeers voor een nieuwsbrief. De stappen zijn hetzelfde, al duurt het ene proces soms drie jaar en het andere drie weken.

Tweede ervaring: ik heb voor het eerst van mijn leven een seminar - Lancelots Academy - georganiseerd, in de hoop daar geld mee te verdienen. Het laatste is helaas nog niet gelukt, maar toch vind ik het een belevenis om zo'n uitgeefproduct op de markt te zetten. Je kunt je professionele ontwikkeling op allerlei manieren aanpakken: een dure opleiding doen of je tijd steken in een experiment. Kosten kun je tegen elkaar wegstrepen. Toch?

Stappen

Dus, voor een psychologische test, een nieuwsbrief, een ELO of een seminar, zijn de stappen altijd hetzelfde:

1. Plan maken: voor wie (doelgroep), waarom (usp), wanneer (lezen, doen, beleven), voor hoeveel geld, in welke vorm(en) en via welke kanalen?
2. Ontwerp uitwerken
3. Ontwikkelteam samenstellen
4. Content vergaren
5. Content bewerken (voor verschillende kanalen)
6. Vermenigvuldigen (of niet in geval van online) en publiceren
7. Product verkopen
8. Resultaat evalueren
9. Product beheren

En dan alles weer een keer doen als er een nieuwe editie moet komen.

Rollen

De rollen die in een uitgeefproject vervuld moeten worden, zijn ook altijd hetzelfde:

• Projectleider (uitgever, product manager)
• Contentproducent (auteur, spreker, workshopleider – workshopleiders en sprekers blijken zich hetzelfde te gedragen als auteurs)
• Contentbewerker (productiebegeleider, redacteur, webdesigner)
• Marketeer

Rollen ruilen

Wat grappig is bij de contentketen voor zo'n nieuwsbrief is dat de marketeers in de rol van uitgever en contentbewerker komen en de uitgevers in de rol van contentleveranciers. De marketeers moeten immers teksten loskletsen bij de uitgevers, die zich dan weer als auteurs blijken te gedragen ;-).

Iedere rol moet dan weer zijn eigen verantwoordelijkheden en bevoegdheden krijgen waarvan het wel praktisch is als je die naar elkaar expliciet maakt. Zelf heb ik alle rollen in een uitgeefproject wel eens vervuld. Die van projectleider en contentproducent bevallen me toch het beste.

Hoe is dat voor jou?

Zelf een ELO kritisch uitproberen

De beste manier om weloverwogen te kunnen kiezen tussen ELO-pakketten, is naar mijn idee het zelf uit te proberen in een serieus project. Een beetje rommelen in een demo, levert gewoon niet zoveel op, want je bent dan niet echt kritisch.

Moodle

Zelf ben ik nu druk in de weer met Moodle. Ik maak een ontwerp voor een methode over levensbeschouwing in humanistisch perspectief voor leerlingen in de basisvorming voor de Stichting Humanistisch Vormingsonderwijs. Een groep auteurs schrijft leeractiviteiten en gaat die in de Moodle-omgeving uploaden zodat hun collega-docenten in het land daarmee zelf hun lesprogramma's kunnen vullen. Die collega's kunnen dan weer online hun opmerkingen bij die activiteiten plaatsen. Ook worden ze uitgenodigd om zelf hun materialen erbij te plaatsen zodat de methode kan groeien. We streven naar het ontstaan van een community die zelf de kwaliteit democratisch gaat bewaken.

Auteurs goed voorbereiden

De uitdaging is voor mij om het voor de auteurs zo gemakkelijk te maken dat ze het fijn vinden om meteen online te werken. Het zou immers jammer zijn als er iemand tussen moet komen die hun word-docjes moet gaan bewerken en op de goede plek zetten. Een super goede auteursinstructie/handleiding maken dus en de eerste tijd direct toesnellen als de auteurs even de weg kwijt zijn.

Wat het project in zekere zin makkelijk maakt, is dat ik  me niet druk hoef te maken over een business model. De Stichting HVO heeft als doelstelling het humanisme te verspreiden, onder andere in het onderwijs, en hoeft er helemaal niets aan te verdienen. Tegelijkertijd moeten de kosten natuurlijk wel laag blijven. Daarom is Moodle ook zo'n mooie oplossing.

Binnenkort ga ik voor een ander project werken met Sakai. Sakai is ook buitengewoon hot, vooral voor het hoger onderwijs, dus ik ben heel benieuwd naar de verschillen en overeenkomsten.

In het diepe springen?

Toen ik met een aantal ELO-gebruikers belde, viel het me op dat er soms te weinig tijd is om pakketten met elkaar te vergelijken. Men neemt wat wordt aangeraden, of wat iemand toevallig kent. Is er ergens op het web een goede quickscan waarmee je op een vijftal cruciale punten de meest gebruikte pakketten kunt vergelijken?